به گزارش قدس آنلاین، حکومت کوتاه اما تاریخ ساز امیرالمومنین (ع) از جنبه های مختلف قابلیت بررسی دارد و برای امروز ما الگوساز و تبیین کننده سبک زندگی است اما با توجه به نگاه ویژه رهبر معظم انقلاب به دو مقوله اقتصاد و فرهنگ در نامگذاری سال جاری، در گفتگویی با حجت الاسلام والمسلمین سید صمصام الدین قوامی، مدیر بنیاد فقهی مدیریت اسلامی به این دو مهم در حکومت علوی پرداخته ایم که مشروح آن از نظرتان می گذرد:
 

اقتصاد و فرهنگ در حکومت علوی چگونه بود آیا امیرالمومنین (ع) با مشکلات خاص فرهنگی و اقتصادی مواجه بودند، راهکار ایشان درم واجهه و مقابله با آنها چه بود؟
در پاسخ به این سوال باید گفت اقتصاد به منزله جسم و فرهنگ به منزله روح جامعه است که ترکیب هر دوی اینها به حیات جامعه تداوم می بخشد.
در دوران امیرالمومنین (ع) اوضاع اقتصادی بشدت نابسامان بود و زمانی که آن حضرت (ع) دولت را بعد از خلیفه سوم از مردم تحویل گرفتند فرهنگ تجمل در بدنه اقتصاد نفوذ کرده بود و اقتصاد بر مبنای اسراف، اتلاف، بذل و بخشش بی حساب به وابستگان به حکومت و اشرافی گری مدیریت می شد چراکه نسلی که در طول 25 سال پس از رحلت پیامبر (ص) رشد کرده بود اقتصاد را به سمت تجملات و لذتجویی سوق می داد از این رو مردم دولت را به امیرالمومنین (ع) تحویل دادند تا در سایه عدالت الهی ایشان وضعیت بهبود یابد چراکه مدیریت چنین فرهنگ لجام گسیخته ای بسیار سخت بود و تنها امیرالمومنین (ع) از پس آن برآمدند.
ایشان با رشوه به مبارزه پرداختند و آن را از زهر تلخ تر و مهلک تر خواندند و فرمودند هیچ فقیری نیست مگر فردی غنی حق او را ضایع کرده باشد. ایشان حتی شمعی را از بیت المال برای امور شخصی خود روشن نمی کردند.

نوع مواجهه افرادی که تا پیش از این از بیت المال تنعم فراوان داشتند در مقابل این اصلاحات اقتصادی فرهنگی چه بود؟
باید توجه داشت هر اقتصادی پیوست فرهنگی دارد و فرهنگ روح دمیده شده در کالبد اقتصاد است؛ در دوران حکومت علوی فرهنگ وادادگی و اشرافی گری چنان مسلط بود که اسراف و تبذیر به ارزش تبدیل شده بود اما آن حضرت (ع) با زندگانی ساده برای مردم به الگویی بی بدیل تبدیل شدند و همین معالجات اقتصادی فرهنگی ایشان، معاویه را به وحشت انداخت و او را به خوارج و همسر پیامبر (ص) برای راه اندازی جنگ علیه حکومت امیرمومنان (ع) متوسل کرد. چراکه امیرالمومنین (ع) روح قسط یعنی عدالت اقتصادی را جایگزین فرهنگ سرمایه سالار کرده و بیت المال را در خدمت مستضعفین قرار دادند و اموالی را که به ناحق به دیگران بخشیده شده بود بازپس گرفتند. همچون اموالی که در دوران خلافت عثمان به عبدالحرمان بن عوف داده شده بود.
ایشان در تقسیم بیت المال برای اعضای خانواده خود در مقایسه با دیگران حقی بیشتر قائل نبودند و ماجرای عقیل برادر ایشان خود شاهدی بر این مدعا است که حتی سخت گیری های حضرت (ع) در امور مربوط به بیت المال باعث شد وی مدتی به دربار معاویه تمایل بیابد.
از این رو عدالت اقتصادی امیرالمومنین علی (ع) دشمن آفرین شد برای ایشان و گروه هایی چون مارقین، قاسطین و ناکثین به دشمنی با ایشان برخاستند و در نهایت ایشان را به شهادت رساندند.
برای همین است که جرج جرداق، نویسنده مسیحی می گوید علی (ع) از شدت عدالت به شهادت رسیدند.

حضرت امیرالمومنین (ع) تنها چهار سال حکومت کردند آیا این مدت کوتاه برای اصلاحات تاریخی کافی بود؟
باید توجه داشت اگرچه امیرالمومنین علی (ع) چهار سال و خرده ای خلافت کردند و معاویه نزدیک به 40 سال اما تحولات فرهنگی و اقتصادی بی نظیری که در همین مدت کوتاه انجام دادند ثابت می کند که موفقیت این چهار سال بر 40 سال دیگر برتری دارد و تاریخ خود شاهدی بر این مدعا است و کوتاهی عمر خلافتشان به معنای شکست برنامه ها و تحولات فرهنگی اقتصادی ایشان نیست.
امروز هم که رهبر معظم انقلاب به مسئله اقتصاد و فرهنگ توجهی ویژه دارند و چند سالی است برای انتخاب شعار سال به اقتصاد نگاهی ویژه دارند راه چاره تنها عدالت اقتصادی است.
همانگونه که امیرالمومنین (ع) و فرزندانشان هیچگونه تنعمی از بیت المال نداشتند و علاوه بر آن خود چاه می کندند و آن را وقف می کردند، در حالی که دیگر خلفا بیشترین بهره مندی از بیت المال را داشتند. از این رو است که بر رفتار و سیره علوی فرهنگ و روح قسط حاکم است ایشان نه در سخن بلکه در عمل این فرهنگ را عملیاتی کردند.
همین روحیه و تلاش برای برقراری قسط باعث شد که ایشان در انتخاب کارگزاران حکومتی نیز نهایت حساسیت را به کار ببرند که نامه های حضرت امیر (ع) به آنها مشهور است اگرچه از نظر پراکندگی جغرافیایی آنها در نقاط مختلف جهان اسلام بودند اما امیرالمومنین (ع) بر آنها نظارت داشتند و برابر اقدامات آنها را مواخذ می کردند.
چنین شیوه ای باعث شد که خداوند شهادت آن هم در محراب را به عنوان پاسخ مدیریت فرهنگی و اقتصادی بی نظرشان در تاریخ نصیبشان کند یعنی تحقق وعده ای که پیامبر (ص) در جنگ احد آن را به حضرت علی (ع) نوید داده بود.

امروز نیز ما با مشکلات فرهنگی و اقتصادی مواجه هستیم آیا می توان همان الگوهای علوی را برای امروز هم بکار برد؟
بی تردید شیوه آن حضرت (ع) در برقراری قسط و عدالت اقتصادی بهترین الگو برای ما در شرایط تحریم ها است تا بدین وسیله بتوانیم همچون امیرالمومنین (ع) در تاریخ زنده بمانیم.
امیرالمومنین (ع) در مبارزه با اسراف و تبذیر و تحولات اقتصادی عزمی ملی و مدیریتی جهادی داشتند و همسو با چنین رویکردی به تولید و توزیع عادلانه ثروت توجه داشته و دست دانه درشت ها را از بیت المال کوتاه کردند.
تفاوت روزگار کنونی با دوران امام علی (ع) و حکومت ایشان آن است که امروز مردم با همراهی و اعتماد به ولی زمان فریب معاویه وقت یعنی امریکا را نخورده و ربهرشان را رها نمی کنند. از سویی وجود فضاها و موقعیت های معنوی همچون ایام اعتکاف و حضور پرشور جوانانی که قرار است مدیریت فرهنگی و اقتصادی آینده کشور را بر عهده داشته باشند نویدبخش آینده روشن در دو عرصه مهم فرهنگ و اقتصاد است در این میان معنویت مقام معظم رهبری نیز زمینه ساز افزایش معنویت مردم و اقبال آنها به امور معنوی و تاثیر آن بر جسم و روح جامعه یعنی اقتصاد و فرهنگ می شود.

انتهای خبر/